Er „Sjallasleikurinn“ dauður? – Að þora að vera til á tímum gervigreindar
Magnús Smári Smárason·
Deila
Sjallasleikurinn er táknmynd fyrir frelsi til að gera mistök. En á tímum eftirlitsmenningar og gervigreindar — erum við í raun og veru frjáls?
Nýverið tók ég þátt í hlaðvarpi sem birt var á Jafnréttisdögum háskólanna ásamt tveimur öflugum konum: Dr. Grétu Bergrúnu Jóhannesdóttur og Bergrósu Ástu Guðmundsdóttur, nema og handboltakonu. Yfirskrift spjallsins var í senn ögrandi og spaugileg: „Er Sjallasleikurinn dauður?“
Við fyrstu sýn hljómar þetta eins og léttúðugt grín en spurningin á sér dýpri rætur en maður heldur.
Kossinn sem varð táknmynd
Sjallasleikurinn er í raun táknmynd fyrir eitthvað miklu stærra: hann táknar frelsið til að gera mistök, vera hvatvís og mannlegur án þess að augnablikið sé skrásett og dæmt af þúsundum ókunnugra.
Bergrós Ásta lýsti veruleika sem er um margt ólíkur þeim sem mín kynslóð ólst upp við. Vissulega voru stafrænar myndavélar komnar til sögunnar á mínum gullaldarárum í Sjallanum og sumar vefsíður birtu myndir af djamminu, þannig að við sluppum ekki alveg. En munurinn er samt himinn og haf. Í þá daga enduðu myndir sem voru valdar kannski á vefsíðu sem einhverjir skoðuðu en enginn mundi eftir viku síðar. Við sáum byrjunina á eftirlitsmenningunni en unga fólkið í dag lifir í hringiðunni. Hvert augnablik getur farið í dreifingu um allan heim á augabragði og ungt fólk hikar við að sleppa fram af sér beislinu hvort sem er á skemmtistað eða dagsdaglega af ótta við að enda sem myndband á samfélagsmiðlum.
Ef við lifum stöðugt í ótta við myndavélina, erum við þá í raun frjálst fólk?
Frá eftirliti til eftirmynda
Þessi spurning leiddi samtalið okkar á óvæntan stað. Vegna þess að eftirlitsmenningin snýst ekki bara um það sem aðrir sjá af okkur heldur snýst hún líka um hvað tæknin gerir af okkur. Við ræddum hvernig gervigreindin er farin að herma eftir röddum, búa til gervivini og jafnvel opna á hugmyndina um stafrænan ódauðleika: að eiga samræður við stafrænar eftirmyndir ástvina okkar að þeim gengnum.
En er það eftirsóknarvert? Eða minnir tilvist þessarar tækni okkur einmitt á eitthvað sem við vitum í hjartanu: að tíminn sem við eigum saman er takmarkaður og að raunveruleg nærvera, snerting og augntillitið verða aldrei endurgerð af reikniriti?
Þetta er í raun það sem ég hef einbeitt mér að í vinnu minni á undanförnum árum — tæknibyltingin snýst ekki eingöngu um flókin forrit og reiknirit, heldur fyrst og fremst um hvernig við lifum og upplifum augnablikið.
Tæknin á að þjóna, ekki stjórna
Niðurstaða samtalsins var þó fjarri því að vera svartsýn. Þvert á móti vorum við sammála um að lausnin felist ekki í því að banna tæknina eða óttast hana, heldur að umgangast hana af skynsemi og meðvitund. Við þurfum að kenna ungu fólki — og minna okkur sjálf á — að leggja símann frá okkur og njóta líðandi stundar. Við þurfum að skapa svigrúm til að gera mistök án þess að þau elti okkur um aldur og ævi. Við eigum að nýta tæknina til að leysa verkefni og efla sköpunargleði, en aldrei láta hana koma í staðinn fyrir mannleg tengsl.
Sjallasleikurinn er vonandi ekki dauður. Hann þarf bara smá næði.
Ég hvet ykkur eindregið til að hlusta á þetta líflega og skemmtilega spjall