Magnús Smári Smárason

„Treat the patient, not the monitor" er grundvallarregla í bráðaþjónustu. Þegar tölur á skjánum stangast á við það sem þú sérð fyrir framan þig—barn sem berst við að ná andanum, sjúklingur í augljósri vanlíðan—þá treystir þú sjúklingnum. Tölur leiðbeina, en þær þjóna umönnun frekar en að koma í stað dómgreindar.

Ég beiti þessari reglu á stjórnun gervigreindar. Eins og er erum við að „meðhöndla skjáinn": hagræðum fyrir skilvirkni, framleiðni og arðsemi á meðan við hunsum mannlegan kostnað. „Sjúklingurinn" er starfsmaðurinn, nemandinn, borgarinn sem verður fyrir áhrifum þessara kerfa. „Skjárinn" er mælaborðið sem getur ekki skráð sársauka, þreytu eða rýrnandi getu.

Sextán ár sem sjúkraflutningamaður og slökkviliðsmaður kenndu mér hvað gerist þegar kerfi bregðast fólki. Ég lærði að greina mynstur undir álagi og greiningahugsun þegar mikið er í húfi. Í nóvember 2022, sömu viku og ég hóf skrifstofustörf, kom ChatGPT fram. Ég byrjaði strax að smíða gervigreindarlausnir.

Rannsóknir mínar snúast um tvö vandamál. Ábyrgðarþoka (Responsibility Fog): hvernig ábyrgð leysist upp þegar ákvarðanir dreifast á reiknirit og nefndir. Vitsmunaskuld (Cognitive Debt): hvernig dómgreind veikist þegar við útvistar hugsun til véla. Hvort tveggja eru einkenni þess að meðhöndla skjáinn.

Ég starfa sem verkefnastjóri gervigreindar við Háskólann á Akureyri. Ég leiddi mótun fyrstu heildstæðu gervigreindarstefnu háskóla á Íslandi og stýri kerfum á borð við BORG (stjórnsýsla) og Arctic Tracker (náttúruvernd). Ég kenni innleiðingarnámskeið í gervigreind, held úti hlaðvarpinu Temjum tæknina, sat í fagráði Tækniþróunarsjóðs vor og haust 2025 og er meðhöfundur bókar í vinnslu, The Irreducible Human (Brill).

Spurningin sem drífur verkið áfram: Hvernig innleiðum við gervigreind sem eflir mannlega getu í stað þess að koma í hennar stað?