BORG
Samþættur vettvangur fyrir stafrænt fullveldi
Öruggur og samþættur gervigreindarvettvangur Háskólans á Akureyri. Sameinar ytri gervigreindarþjónustur og öfluga vinnslugetu innanhúss til að tryggja gagnafullveldi háskólans.
Áskorunin
Háskólar þurfa á öflugri gervigreind að halda fyrir rannsóknir, kennslu og stjórnsýslu. Gögn háskólans — svo sem nemendaskrár, rannsóknargögn og stofnanasamskipti — krefjast hins vegar strangrar persónuverndar. Ytri gervigreindarþjónustur bjóða upp á mikla getu, en að senda viðkvæm gögn í gegnum API-tengingar til þriðja aðila skapar áhættu varðandi reglufylgni og fullveldi. Flestar stofnanir standa frammi fyrir því að annaðhvort banna gervigreind alfarið eða innleiða hana án stjórnunar; hvort tveggja bitnar á nemendum og starfsfólki. Háskólinn á Akureyri þurfti lausn sem leysti þessa þversögn: fullkomna gervigreindargetu samhliða fullu gagnafullveldi.
Nálgunin
BORG byggir á samþættri uppbyggingu (e. hybrid architecture) sem leysir vandann með snjallri gagnabeining. Ytri þjónustuaðilar (OpenAI, Anthropic, Google) sjá um almenn verkefni, á meðan 'Hercules' — innanhúss-GPU-vinnustöð með RTX 5090 og RTX 4090 (samtals 56GB VRAM) — keyrir staðbundin mállíkön í gegnum Ollama fyrir gögn sem mega aldrei yfirgefa háskólanetið. Vettvangurinn er byggður á Next.js 15.3 og React 19 með PostgreSQL-gagnagrunni í gegnum Prisma 6. Kerfinu er dreift á sýndarvélar á innra neti háskólans (krefst VPN). Auðkenning fer fram með Authentik SSO sem tengist háskólaauðkennum og styður hlutverkastýrðan aðgang. Einingakerfið 'Cubes' gerir kleift að þróa og innleiða sérhæfð verkfæri sjálfstætt án þess að hrófla við grunnkerfinu. Hver 'Cube' fær eigin auðkenningu, API-leiðir og stillingar. VoltAgent 2.x millilagið (e. abstraction layer) veitir samræmt viðmót fyrir allar gervigreindarþjónustur með snjöllu líkanavali: hröð líkön fyrir dagleg verkefni, rökhugsunarlíkön fyrir flókna greiningu og staðbundin líkön fyrir vinnslu trúnaðargagna.
Niðurstöður
BORG er gervigreindarvettvangur í fullri framleiðslu, byggður fyrir Háskólann á Akureyri. Kerfið leysir þversögn sem flestar stofnanir forðast: hvernig á að veita starfsfólki og nemendum fulla gervigreindargetu án þess að senda viðkvæm háskólagögn til ytri þjónustuaðila. Lausnin er samþætt fullveldi — ytri gervigreind fyrir almenn verkefni, innanhúss GPU fyrir allt sem verður að vera innan veggja.
Vettvangurinn hefur verið í framleiðslu frá byrjun árs 2024 og þjónar rannsóknum, kennslu og stjórnsýslu háskólans með sjö samþættum verkfærum — allt frá gervigreindarspjallmenni með heimildakerfi til námskrármats sem sannreynir samræmi við Bologna-ferlið.
Uppbygging
Vettvangurinn er byggður á Next.js 15.3 og React 19 með PostgreSQL-gagnagrunni í gegnum Prisma 6, dreift á átta sýndarvélar á innra neti háskólans. Aðgangur krefst VPN. Auðkenning fer fram með Authentik SSO sem tengist háskólaauðkennum og styður hlutverkastýrðan aðgang — starfsfólk, nemendur og stjórnendur sjá mismunandi getu eftir hlutverki sínu.
- Ytri gervigreind — OpenAI, Anthropic og Google sjá um almenn verkefni þar sem geta og hraði skipta mestu máli. VoltAgent 2.x millilagið veitir samræmt viðmót með snjöllu líkanavali: hröð líkön fyrir dagleg verkefni, rökhugsunarlíkön fyrir flókna greiningu.
- Innanhúss-GPU — 'Hercules', tvöföld GPU-vinnustöð með RTX 5090 og RTX 4090 (samtals 56GB VRAM), keyrir staðbundin mállíkön í gegnum Ollama. Nemendaskrár, rannsóknargögn og stofnanasamskipti fara aldrei af háskólasvæðinu.
- Innviðir — Fullbúið framleiðslu-, prófunar- og þróunarumhverfi með nginx reverse proxy, innri DNS, aðskildum gagnagrunnsþjónum og sjálfvirkum CI/CD-ferlum í gegnum GitHub Actions.
Verkfæri vettvangsins
Sjö verkfæri þjóna ólíkum þörfum háskólans. Hvert þeirra er byggt sem sjálfstæð eining (Cube) — einingakerfi sem fær eigin auðkenningu, API-leiðir og stillingar án þess að hrófla við grunnkerfinu.
- Spjallmenni — RAG-kerfi sem nýtir margar þjónustur og veitir heimildir. Styður skjalaupphleðslu, samtalssögu og snjalla stýringu milli ytri og staðbundinna líkana eftir næmni gagna.
- Talgreining — Umritun á íslensku og ensku með sérsniðnum ferlum. Stuðningur við íslensku krefst sértækra innviða sem ytri þjónustuaðilar bjóða ekki enn upp á í framleiðslugæðum.
- Námskrámat — Metur kennsluáætlanir samkvæmt Bologna-ferlinu. Faglegt samhengi skapar meira virði en hrá reiknigeta líkana — þetta verkfæri sýnir hvers vegna háskólasértæk gervigreind skiptir máli.
- Miðlunarbreytir, hlaðvarpsstúdíó, stjórnborð — Hljóð/myndbandsumbreytingar, hlaðvarpsupptaka í vafra og stjórnunaryfirlit yfir notkun og líkanakostnað.
Stjórnun í uppbyggingu
BORG er ekki aðeins tæknilegt kerfi — það er innviðir gervigreindarstjórnunar háskólans. Samþætta uppbyggingin framfylgir gagnafullveldi á stýringarstiginu: viðkvæm gögn geta eðlisfræðilega ekki yfirgefið háskólasvæðið vegna þess að stýringarrökfræðin kemur í veg fyrir það. Þetta er stjórnun í gegnum uppbyggingu, ekki stefnuskjöl.
Vettvangurinn endurspeglar þá kenningu sem sett er fram í Beyond Fragmentation: að stjórnun gervigreindar bregðist ekki vegna skorts á regluverki, heldur vegna kerfisægu aðferða — Ábyrgðarþoku og Vitsmunaskuldar — sem veikja ábyrgðarkeðjur og mannlega dómgreind. BORG tekst á við hvort tveggja með því að gera fullveldi uppbyggingarlegt og halda mönnum í stjórnarsæti þess sem gervigreindin hefur aðgang að.
Tæknistaflinn
Lærdómar
- Samþætt fullveldi — blanda af ytri og staðbundinni gervigreind — leysir hið falska val á milli getu og persónuverndar. Það er óþarfi að fórna öðru fyrir hitt.
- Einingakerfi (plugin architecture) kemur í veg fyrir að vettvangurinn verði einþáttakerfi og flýtir fyrir þróun nýrra eiginleika.
- Stuðningur við íslensku krefst sértækra innviða (sérsniðinna talgreiningarferla) og er ekki hægt að reiða sig alfarið á aðkeypta þjónustu.
- Sérhæfð háskólaverkfæri, eins og mat á kennsluáætlunum samkvæmt Bologna-ferlinu, sýna að faglegt samhengi skapar meira virði en hrá reiknigeta líkana.
- Millilag fyrir gervigreindarþjónustur (AI abstraction layer) tryggir framtíðaröryggi og kemur í veg fyrir innilokun hjá einum þjónustuaðila. Þegar kostnaður lækkar og tækninni fleygir fram er nauðsynlegt að geta skipt um líkön án þess að endurskrifa allan vettvanginn.
Tengd verkefni
Sjá öll verkefni→
Scite — Vefmálþing
Stefna · Innviðir (Borg) · Hinn ósmættanlegi maður — saman. Toga í einn stoð og kerfið hættir að halda.
Atvinnustefna Íslands 2035: Kerfisbundin blinda
Íslensk stjórnvöld settu fram tíu ára atvinnustefnu sem nefnir ekki einu sinni atvinnuleysi. Þetta rannsóknarverkefni sannar það — með gögnum sem allir geta sannreynt.
Born to Ruck
Opin vísindabók um þungagang — Rukking, eða það sem skátar kalla „að mala" — 14 kaflar, 86 DOI-staðfest tilvísanir, og heiðarleg viðurkenning þess að fullkomnasta æfingin sem líkaminn þekkir krefst einungis bakpoka og lokaðs munns.