Hugarfar, hæfni og hjálpartæki: Ábyrg innleiðing tækni í námi

Samtal um framtíðina í Háskólanum á Akureyri

Tæknibreytingar í menntakerfinu eru ekki nýtt fyrirbæri, en hraðinn og umfang þeirra breytinga sem gervigreind hefur í för með sér eiga sér fáar hliðstæður. Til að dýpka skilning okkar á þessari þróun settist ég niður með Helenu Sigurðardóttur, kennsluráðgjafa við Kennslumiðstöð Háskólans á Akureyri, í hlaðvarpsþættinum „Temjum tæknina“. Samtal okkar varpaði ljósi á þá vegferð sem menntakerfið er á – frá fyrstu spjaldtölvunum yfir í flókin gervigreindarlíkön – og mikilvægi þess að mæta þessari framþróun með bæði opnum huga og gagnrýninni hugsun.

Frá forvitni til fararbrodds – Persónuleg reynsla sem drifkraftur

Grunnurinn að farsælli innleiðingu tækni er oft persónulegur áhugi og skilningur á þörfum notenda. Helena hefur lengi haft brennandi áhuga á tækni, allt frá því hún sem barn „skrúfaði hluti í sundur og setti saman aftur“. Þessi forvitni hefur fylgt henni í gegnum kennslustörf og er rauði þráðurinn í nálgun hennar.

Helena deildi merkilegri sögu af því þegar Brekkuskóli fékk fyrstu spjaldtölvurnar – aðeins fjórar talsins fyrir 550 nemendur. Jafnvel með takmörkuðum búnaði sá hún strax hvernig tæknin gat orðið lyftistöng, sérstaklega fyrir nemendur með fjölbreyttar námsþarfir. Sú reynsla, ásamt persónulegri vegferð dóttur hennar sem glímir við les- og skrifblindu, sýndi henni áþreifanlega hvernig tæknin getur jafnað tækifæri og opnað nýjar dyr. Þetta er kjarninn í ábyrgri tækninýtingu: að nota verkfærin til að styðja við og efla fólk, ekki síst þá sem standa höllum fæti.

Gervigreindin sem samherji – Ekki sjálfvirk lausn

Með innreið gervigreindar breyttist landslagið enn á ný. Helena leggur áherslu á að nálgast þessi nýju verkfæri ekki með hugmyndir um „galla“ heldur með opnum huga fyrir „kostum og takmörkunum“. Takmarkanir í dag geta verið horfnar á morgun og því er hugarfarið lykilatriði.

Í stað þess að líta á gervigreind sem tæki til að skila inn verkefnum án fyrirhafnar, eigum við að líta á hana sem samstarfsaðila eða eins konar einkakennara. Hún nefndi dæmi um nemanda sem nýtti gervigreind til að ná tökum á tölfræði. Með því að biðja gervigreindina um að búa til ný og fjölbreytt dæmi gat nemandinn þjálfað sig mun betur en kennslubókin ein bauð upp á. Þetta sýnir hvernig tæknin getur stutt við dýpri og persónumiðaðra nám, þar sem nemandinn stýrir ferðinni. Markmiðið er að auka gæði námsins og skilning, ekki að finna einfaldar skyndilausnir.

Jafnvægið milli tækni og traustra gilda

Þrátt fyrir örar tækniframfarir eru grunngildi menntunar og fræðastarfa óbreytt: heiðarleiki, gagnrýnin hugsun og frumleiki. Helena varar við þeirri hættu að reiða sig of mikið á tæknina og skapa þannig „hinn fullkomna bergmálsklefa“, þar sem eigin hlutdrægni er mögnuð upp án gagnrýni. Hún varpaði fram lykilspurningunni: „Ef maður er að skila af sér texta sem er að stærstum hluta skrifaður af gervigreind, hver er þá ávinningurinn og fyrir hvern?“

Þessi spurning snertir kjarnann í umræðunni um siðferði og ábyrgð. Við þurfum að skapa lærdómsumhverfi sem einkennist af sálfræðilegu öryggi, þar sem bæði nemendur og kennarar þora að prófa sig áfram, gera mistök og ræða opinskátt um áskoranir og álitamál.

Að læra að synda – Mikilvægi virkrar þjálfunar og samvinnu

Ein sterkasta samlíkingin sem kom fram í samtalinu var sú að það að læra á gervigreind væri eins og að læra að synda. „Það er rosa erfitt að læra að synda með því að lesa bara í bók,“ sagði Helena. Það krefst virkrar þátttöku, stöðugrar þjálfunar og endurtekninga. Það er ekki nóg að sitja námskeið og ætla svo að nýta sér þekkinguna ári síðar. Við þurfum að „synda með öldunni“ og aðlagast jafnóðum.

Hún lagði einnig áherslu á mikilvægi þess að deila reynslu og þekkingu. Með því að deila því sem við lærum, bæði árangri og mistökum, getum við hjálpað öðrum að komast hjá sömu gryfjunum og flýtt fyrir sameiginlegri þekkingu okkar allra.

Lokaorð

Samtal mitt við Helenu Sigurðardóttur var áminning um að tæknin er fyrst og fremst verkfæri. Hvernig við beitum því, með hvaða hugarfari og með hvaða gildi að leiðarljósi, skiptir öllu máli. Háskólinn á Akureyri sýnir mikið frumkvæði í þessari umræðu og það er fagnaðarefni. Verkefnið fram undan er að temja tæknina þannig að hún þjóni mannlegum gildum, efli skilning og styðji við velferð samfélagsins.